Virtual Exchange (VE) is een interculturele uitwisseling via het internet tussen leerlingen van verschillende culturen. Op deze pagina leggen we je meer uit over intercultureel taalonderwijs en hoe VE je daarbij kan helpen. We beginnen met een kennisclip waarin we alles kort uitleggen.
Als de bovenstaande player niet laadt, klik dan op deze link.
In de 21ste eeuwse geglobaliseerde samenleving is contact tussen culturen steeds belangrijker, door reizen, migratie, studeren, en het internet (Jauregi Ondarra & Canto, 2023). Niet alleen kunnen communiceren in een vreemde taal (communicatieve competentie) is belangrijk, maar ook het duiden en begrijpen van culturele opvattingen is van belang (interculturele communicatieve competentie) (Fantini, 2005 zoals geciteerd in Jauregi Ondarra & Canto, 2023). In modern taalonderwijs wordt cultuur daarom herkent als onmisbaar onderdeel van communicatie, onlosmakend verbonden met taal (Byram, Gribkova, & Starkey, 2002, zoals geciteerd in Jauregi Ondarra & Canto, 2023). Taal wordt niet langer gezien worden als één monolitisch geheel, maar als een pluricentrische entiteit, bestaand uit verschillende linguistische variaties en culturele opvattingen, gevormd door contact tussen verschillende culturen (Jauregi Ondarra & Canto, 2023).
In traditioneel taalonderwijs, gericht op woordenschat en grammatica, ontbreekt dit interculturele component vaak nog. Maar waarom is dit eigenlijk belangrijk?
Allereerst blijkt uit onderzoek (Byram, 1997; Canto & Jauregi Ondarra, 2017) dat misverstanden of miscommunicaties zelden ontstaan door puur grammaticale of andere taalkundige fouten, maar vaker doordat mensen taal verschillend interpreteren op basis van hun normen, waarden, en opvattingen. Het is daarom belangrijk om taal vanuit de culturele context van de ander bekijken en interpreteren (decentering). We willen leerlingen dus niet alleen de technische aspecten van de taal leren, maar ook interculturele aspecten, zodat ze een 'intercultural speaker' worden.
Daarnaast wordt er momenteel meestal alleen een 'standaardvariant' van de taal aangeleerd. Daardoor is de linguistische en culturele diversiteit in het taalaanbod laag, terwijl juist een rijk, gevarieerd taalaanbod een cruciale voorwaarde is voor het leren van een vreemde taal (Corda & Westhoff, 2010). We moeten de focus daarom verschuiven van 'native' versus 'non-native' taalgebruikers naar een meer interculturele benadering, waarin het vermogen om effectief te communiceren in diverse culturele contexten centraal staat (Kramsch, 2009; Llurda, 2009 zoals geciteerd in Jauregi Ondarra & Canto, 2023).
Interculturele communicatieve competentie (ICC) is het vermogen effectief en respectvol te kunnen interacteren met mensen van verschillende achtergronden (Byram, 1997). Succesvolle communicatie draait daarbij niet alleen om uitwisseling van informatie, maar ook om het begrijpen van en anticiperen op het perspectief van de ander (Byram, 1997). Byram (1997) beschrijft dat ICC bestaat uit vijf componenten:
Het model van Byram (1997) kan worden gezien als een statisch competentieprofiel, dat beschrijft welke eigenschappen tot succesvolle interculturele communicatie leiden. Deardorf (2006) gaat een stapje verder en beschrijft hoe deze tot stand komen, namelijk via een (cyclisch) proces: het begint bij dezelfde bouwstenen (kennis, vaardigheden en houding), en beschrijft hoe input uit de omgeving kan leiden tot interne uitkomsten, namelijk een verschuiving van perspectief. Die interne verschuiving resulteert in externe uitkomsten, in de vorm van gedrag: effectiever communiceren in interculturele contexten.
Een concreet element van ICC is het analyseren van zogenaamde "rich points" (Agar, 1994 zoals geciteerd in Jauregi Ondarra & Canto, 2023): momenten van wrijving of onbegrip, voortkomend uit tegenstrijdige perspectieven, communicatiestijlen, houdingen, gedrag of opvattingen. Op dit soort momenten worden culturele elementen die normaal verborgen/impliciet zijn ineens zichtbaar. Het analyseren van rich points geeft inzicht in onzichtbare aannamens, en zorgt daarmee voor meer bewustzijn van eigen normen en waarden, en beter begrip van andere perspectieven.
Virtual Exchange (VE) is een onderwijsvorm waarbij leerlingen uit verschillende culturen met elkaar in contact worden gebracht via een interculturele uitwisseling op het internet, met als doel het ontwikkelen van interculturele communicatieve competentie.
De uitwisseling is gebaseerd op de principes van Task-based Language Teaching (Ellis et al., 2019). Dit houdt in dat studenten samen taken uitvoeren in een vreemde taal (lingua franca).
In de echte wereld is er grote culturele en linguistische variateit. Echter wordt in lesmethodes meestal enkel 'steriele' standaardtaal aangeboden, in de vorm van leesteksten (Liddicoat & Scarino, 2013 zoals geciteerd in Jauregi Ondarra & Canto, 2023). Ook is er vaak weinig sprake van authentiek taalgebruik: er is weinig of geen contact met diverse sprekers, en het blijft vaak bij geforceerde gesprekjes met klasgenoten. Het is voor leerlingen waardevol breder taalaanbod te ontdekken dan gestandaardiseerde taal uit tekstboeken die normaliter gebruikt worden in het taalonderwijs.
Virtual Exchange biedt een oplossing voor deze problemen. Door leerlingen in contact te brengen met leerlingen uit andere landen en culturen, krijgen leerlingen te maken met een rijk, authentiek, betekenisvol en gesitueerd taalaanbod (Canto & Jauregi Ondarra, 2017; Jauregi Ondarra & Canto, 2022). Daarnaast kan VE leerlingen beter motiveren, omdat het taalgebruik een doel heeft en in een betekenisvolle context wordt geplaatst.
Tenslotte kan VE het interculturele component dat in veel taalonderwijs nog ontbreekt bieden. Taken ontworpen om leerlingen te laten reflecteren op culturele overeenkomsten en verschillen kunnen leerlingen helpen bij het ontwikkelen van interculturele communicatieve competenties. Dit interculturele component is afhankelijk van taakontwerp (Jauregi Ondarra & Canto, 2022, Jauregi Ondarra & Canto, 2023): in een low-level taak wordt alleen een interculturele ervaring geboden, in een high-level taak wordt hier ook op gereflecteerd.
Virtual Exchanges maken gebruik van de principes van Task-based Language Teaching (Ellis et al., 2019). Een taak is een activiteit waarbij lerenden actief werken met een doel en daarbij taal betekenisvol gebruiken. Er zijn drie categoriën van taken, met oplopend niveau:
Informatie uitwisselen: kennismakingsactiviteiten of ice-breakers, bedoeld om op een laagdrempelige manier contact te leggen. Er is nog weinig sprake van negotiation-of-meaning.
Vergelijking: leerlingen vergelijken hun gewoontes, eetpatronen, rooster, invulling van hun weekend, of andere culturele artefacten. Deze taken leiden tot diepere informatieverwerking of reflectie.
Samenwerking: de leerlingen werken als partners samen aan een gedeeld doel toe. Er moet sprake zijn van goede onderlinge afstemming. Dit vraagt het meeste van de leerlingen.
Goede taken moeten voldoen aan de volgende drie kenmerken (Jauregi Ondarra & Canto, 2023):
De volgende vragen kunnen je helpen te checken of Virtual Exchange taken van hoge kwaliteit zijn:
Voor een geslaagde een Virtual Exchange speelt technologie een belangrijke rol. Niet elke tool is even geschikt. Verschillende tools hebben voor- en nadelen, en niet elke tool werkt voor elke leerling even goed. Jauregi Ondarra en Canto (2022) rapporteren dat sommige leerlingen bang zijn om fouten en te maken in virtuele werelden, en minder zelfverzekerd zijn dan leerlingen die gebruik maakten van videocommunicatie. Aan de andere kant geven leerlingen ook aan de anonimiteit die een virtuele wereld biedt, omdat zij zich kunnen "verschuilen" achter een avatar, fijn te vinden. Anderen vinden het gebruik van avatars juist te onpersoonlijk. Wat welk duidelijk is: synchrone tools hebben zijn effectiever dan asynchrone communicatie. Synchrone tools verhogen betrokkenheid en het gevoel van verbondenheid (Canto & Jauregi Ondarra, 2017; Gruber et al., 2023).
Virtual Exchange is een veelbelovende onderwijsvorm, maar kent ook limitaties. Uit onderzoek van Jauregi Ondarra en Canto (2022), blijkt dat technische fouten een terugkerend probleem zijn: leerlingen kunnen elkaar niet verstaan door geluidsproblemen of een slechte internetverbinding, de virtuele wereld crashed, of leerlingen hebben moeite met navigeren. In hun studie kon één van de taken niet worden afgerond omdat een bot niet verscheen, en leerlingen daardoor niet verder konden. Dit soort technische problemen kunnen het leerproces schaden en zorgen voor lagere motivatie.
Een andere limitatie van VE is de organisatorische complexiteit. Het afstemmen van roosters, taalniveau en curricula tussen onderwijsinstellingen in verschillende landen vergt veel coördinatie (Canto & Jauregi Ondarra, 2017). Daarnaast kunnen factoren zoals tijdzones, ongelijke groepsgroottes en verschillen in academische kalenders ook problemen opleveren.
Tenslotte is intercultureel leren niet vanzelfsprekend. Het vindt niet automatisch plaats door het simpelweg samenbrengen van leerlingen uit verschillende culturen (Jauregi Ondarra & Canto, 2023). Het is van belang dat taakontwerp aandacht besteedt aan reflectie en kritisch zelfbewustzijn, anders blijft de uitwisseling oppervlakkig.
Voor onze cursus hebben wij ook een eigen Virtual Exchange taak gemaakt. In de PowerPoint hieronder leggen we uit hoe onze taak in elkaar steekt:
Je kan onze Virtual Exchange taak via de onderstaande knop downloaden. Wil je nou nog meer voorbeelden zien van taken? Neem dan eens een kijkje op de website van het E-LIVE project!
Onze taak downloaden Meer taken op E-LIVEVirtual Exchange is een sterke onderwijsvorm die docenten kunnen gebruiken om hun taalonderwijs te verrijken met authentieke interculturele communicatie. Leerlingen koppelen aan leeftijdsgenoten uit andere landen biedt leerzame ervaringen die niet te vinden zijn in een tekstboek, en kan helpen de culturele en linguistische variatie in het taalonderwijs te verbreden.
Echter is het succes van VE afhankelijk van het taakontwerp van technologie: taken moeten situationeel, comparatief en productief zijn, en expliciet ruimte geven voor reflectie op culturele overeenkomsten en verschillen, en technologie moet synchrone communicatie mogelijk maken.
Voor docenten die willen beginnen met Virtual Exchange is het advies: begin klein, met een simpele informatieuitwisseling, en bouw geleidelijk op naar moeilijkere samenwerkingstaken. Zorg voor technische en linguistische ondersteuning, en reseveer tijd voor reflectie na afloop van elke sessie. De Europese projecten E-LIVE, TILA en TeCoLa bieden hiervoor kant-en-klare taakontwerpen en docenthandleidingen.
Ben je super enthousiast geworden van deze korte introductie van Virtual Exchange? Dan kan je hier eventueel nog verder kijken: