Introductie

Introductie

Dit verslag is geschreven door Robin Boers (6515355). In dit verslag reflecteer ik op de ervaringen en inzichten die ik heb opgedaan tijdens het Virtual Exchange project waarin onze werkgroep heeft geparticipeerd in het kader van het vak Technologie-ondersteund taaleducatie aan de Universiteit Utrecht.

Wat is Virtual Exchange?

Virtual Exchange (VE) is een onderwijsvorm die kan worden ingezet voor tweede taalverweving, bijvoorbeeld op de middelbare school of in het hoger onderwijs. Bij een VE worden studenten uit verschillende culturen door middel van technologie met elkaar in elkaar gebracht. De VE is gebaseerd op de principes van task-based language teaching (TBLT). Dit houdt in dat studenten samen taken uitvoeren in een vreemde taal (de lingua franca). Een VE biedt hiermee een rijk, authentiek, en gesitueerd taalaanbod. Daarnaast kan het ook interculturele communicatieve competenties verbeteren.

Leeropbrengst & algemene indruk

Dit project was mijn eerste contact met het concept Virtual Exchange. Het grootste inzicht dat ik uit deze cursus heb gehaald is dan denk ik ook dat een VE überhaupt een optie is. Ik was daar nooit op gekomen, en ik had er ook nog nooit van gehoord. Ik zag ook voor het volgen van deze cursus niet de relevantie van interculturele communicatie. Ik zie nu wel hoe dat samenwerking en cultureel bewustzijn kan bevorderen. Ik denk dat VE een hele mooie toevoeging is aan het taalonderwijs. Persoonlijk had ik het heel leuk gevonden als ik op de middelbare school voor bijvoorbeeld het vak Duits aan een VE had mogen meedoen.

We hebben dit blok meegedaan aan een VE-project waarbij we samen met studenten van de Universiteit Cyprus een duurzame stad hebben ontworpen in Virtual Reality. Het doel was om linguistische en interculturele competentie te verbeteren. In de stad hebben we verschillende culturele aspecten verwerkt, zoals gedeelde normen en waarden. We hebben voor de VE verschillende technologiën gebruikt, namelijk Teams en FrameVR. Afsluitend hebben we ook nog twee individuele taken uitgevoerd, waarbij we generatieve AI, specifiek ChatGPT, gebruikte als gesprekspartner. De taken waren gevarieerd; ze maakten gebruik van verschillende technologiën en richtte zich op verschillende soorten communicatie (kennismaken, discussieren, samenwerken, presenteren, reflecteren). Ik vond taak 3, het bouwen van de stad in FrameVR, het leukst. Ik denk dat FrameVR-taken de beste mogelijkheid bieden tot spontane interactie. In vergelijking voelen de taken die we hebben uitgevoerd in Teams enigszins geforceerd. Je bent daar voornamelijk bezig met een checklist aflopen van wat er precies gedaan moet worden, terwijl de FrameVR-taken meer ruimte bieden voor eigen invulling. Daarnaast denk ik dat voor mij persoonlijk het onderwerp van de taken, namelijk het bedenken, ontwerpen, bouwen en presenteren van een stad met focus op duurzaamheid, niet erg engaging was. Ik vermoed dat dit onderwerp is gekozen zodat de taak beter aansluit bij de opleiding van de studenten uit Cyprus (aangezien zij een opleiding in de categorie bouwkunde/natuurkunde volgen). Ik denk echter dat je dit onderwerp al snel op dezelfde ideeën uitkomt, en persoonlijk is op de middelbare school bij het vak aardrijkskunde ook al aanzienlijke lestijd besteed aan de verduurzaming van steden. Daarom vond ik dit onderwerp wat minder. Ik had een creatievere taak, of een taak met meer probleemoplossing erin, interessanter gevonden.

Analyse van de tools & affordances

Microsoft Teams

Ik denk dat Microsoft Teams (eigenlijk videobellen in het algemeen) een goed voorbeeld is van een technologie die in mijn mening uitontwikkeld is. De tool voelt natuurlijk aan en komt niet in je weg. Het werkt zo goed dat je niet merkt dat het goed werkt. Deze tool hindert communicatie niet, maar ondersteund het ook niet specifiek. Wat voordelig is aan Teams tenopzichte van andere tools zoals WhatsApp, FaceTime of FrameVR is dat er automatisch transcripten worden gemaakt. Daarmee kan je achteraf/asynchroon gesprekken teruglezen. We hebben deze functie verder niet gebruikt tijdens de VE.

FrameVR

We hebben FrameVR gebruikt in high-immersion met een VR-bril, en in low-immersion via een laptop. Ik vond persoonlijk dat (slechte) high-immersion weinig toegevoegde waarde had tenopzichte van (goede) low-immersion. De voordelen van VR zijn minimaal, maar de nadelen zijn significant (technische problemen, kosten, lag, misselijkheid, gedesorienteerdheid). Ik denk dat op sommige momenten VR de communicatie hinderde. Daarnaast is het voor mij persoonlijk belangrijker om iemand te zien (zoals in Teams), dan een gevoel van ‘samenzijn’ in een gedeelde ruimte.

Generatieve AI

De interactie met ChatGPT verliep verassend goed. Ik had verwacht dat het minder authentiek zou aanvoelen; bijvoorbeeld een robotstem, maar de stem was eigenlijk heel natuurlijk. Ik had wel een aantal keer het probleem dat als ik te lang pauzeerde (om een woord te zoeken of een zin te formuleren), ChatGPT die stilte gelijk opvatte als ‘ik ben aan de beurt’, en dan door je heen ging praten. Daarnaast merk ik ook dat ik AI als gesprekspartner minder serieus kan nemen dan een menselijke gesprekspartner. Het sterke punt van ChatGPT of vergelijkbare chatbots in het leerproces is wel dat ze op ieder moment van de dag beschikbaar zijn, en dat taalmodellen veel verschillende rollen kunnen vervullen, afhankelijk van hoe je ze prompt. Ik merkte dat in onze gesprekken, het taalaanbod van de AI kan worden aangepast door middel van de prompt. Daarmee kan je het niveau van de chatbot aanpassen aan de klas of individuele leerlingen. De projectontwikkelaar gebruikte bijvoorbeeld veel commerciële termen. Een zwak punt van ChatGPT is wel dat de gesprekspartner je snel gelijk geeft. Daarmee ondermijnt het een kernprincipe van TBLT, namelijk negotiation of meaning, waarbij lerenden betekenis onderhandelen en zo nieuwe taal verwerven. Het is niet heel moeilijk om een AI te overtuigen van je gelijk, en daarom voelt praten met de AI ook minder leerzaam. Ik heb niet echt de kans gekregen om mijn stad echt kritisch te verdedigen, omdat de AI mij eigenlijk meteen of gelijk gaf, of ging zoeken naar een gemeenschappelijke oplossing. Echt goede tegenargumenten heb ik niet gehoord.

Internationale samenwerking & communicatie

We hebben samengewerkt met studenten uit Cyprus. Ik vond de samenwerking niet slecht verlopen, maar het had ook beter gekund. Ik denk dat ik op een persoonlijk niveau niet klikte met Stefanos. Daardoor bleven de gesprekken zakelijk en redelijk oppervlakkig. De grootste uitdaging het inplannen van momenten waarop we allemaal beschikbaar waren, omdat Janne en Stefanos allebei een drukke agenda hebben. We hebben ook een aantal miscommunicaties gehad door het tijdsverschil tussen onze tijdszones.

Wat ik hiervan geleerd heb is dat bij het organiseren van een VE-project, het inplannen van een vast wekelijks contactmoment, ingeroosterd voor alle studenten, zou praktischer zijn. Als aan het begin van het blok de afspraken al vast staan, kunnen studenten er makkelijker omheen plannen, in plaats van alles last-moment te moeten verplaatsen.

Vertaling naar de onderwijspraktijk

Ik denk dat een Virtual Exchange zeer geschikt is voor de middelbare school. Het kan een hele mooie en motiverende manier zijn om een rijk en authentiek taalaanbod te bieden aan leerlingen, en tegelijk ook aan te sluiten bij hun belevingswereld en interesses. Tenopzichte van traditioneel taalonderwijs, dat vooral bestaat uit het stampen van grammaticaregels en vocabulaire, kan VE de mogelijkheid bieden om taal op een ‘natuurlijke’ manier te verwerven. Daarnaast geeft VE leerlingen een inkijkje in andere culturen. Daarmee zorg je voor een grotere linguistische variateit (accenten, woordenschat), en bevorder je ook interculturele communicatieve competentie.

Ik zie wel een aantal risico’s. De VE moet niet té leuk worden; het moet een educatief karakter behouden, het doel blijft taalverwerving. Ten tweede is er het risico dat leerlingen vooral in hun comforzone blijven, en weinig nieuwe taal verwerven. Tenslotte, als de taken niet aansluiten op de interesses van de leerlingen, of leerlingen het nut van de taken niet inzien, loop je het risico dat ze ongemotiveerd zijn en de opdrachten afraffelen, en er daarom minder van leren.

Van ervaringen uit onze eigen VE heb ik geleerd dat technologie en VE erg nuttig kan zijn voor het oefenen van een vreemde taal, en ook leuk kan zijn. Ik denk dat Teams direct kan worden toegepast op de middelbare school. Echter, zoals eerder beschreven, zou FrameVR niet mijn voorkeur hebben. Naast problemen met VR als technologie, was het platform in mijn ervaring ook instabiel. Ik zou een alternatief gebruiken, zoals Minecraft. Minecraft is bekend bij de doelgroep, werkt op alle platformen, is stabiel, heeft proximity chat, biedt veel mogelijkheden, en heeft een education edition met controls voor leerkrachten. Tenslotte denk ik dat het inzetten van generatieve AI ook moeilijk is. De technologie wordt nog niet door alle docenten even goed begrepen, en daarnaast zijn er ook ethische problemen, zoals de bron van trainingsdata en impact op het klimaat. Daarnaast denk ik dat ChatGPT ook weerstand kan oproepen bij zowel leerlingen als docenten.

Tenslotte: voor een succesvolle implementatie op de middelbare school zijn een aantal randvoorwaarden essentieel: voldoende apparatuur, een docent met digitale basisvaardigheden, en vaste geplande contactmomenten die voor beide scholen in het rooster zijn opgenomen. Als dat allemaal in orde is kan Virtual Exchange een uitkomst zijn voor het ontwikkelen van linguistische en interculturele communicatieve competentie.